เสียงฆ้องกลองจะดังก้องกลางหุบเขา กลิ่นควันบอกไฟจะลอยคลุ้งเหนือยอดไม้ และเงาร่างประหลาดในชุดคลุมทั้งตัวจะออกมาร่ายรำท่ามกลางรอยยิ้มของผู้คน—นี่คือมนตร์เสน่ห์ของงานสรงน้ำพระธาตุ ณ วัดศรีหลวงแจ้ซ้อน ต.แจ้ซ้อน อ.เมืองปาน จ.ลำปาง ที่ปีนี้นัดหมายกันในวันที่ 1 พฤษภาคม 2569
ประเพณีนี้จัดขึ้นทุกปีในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือนแปดเหนือ หรือ “แปดเป็ง” ตรงกับวันวิสาขบูชา ชาวแจ้ซ้อนพร้อมใจกันสืบสานฮีตฮอยดั้งเดิม ทั้งแห่ครัวตาน แห่บอกไฟ (บั้งไฟ) แข่งจุดบอกไฟสุดคึกคัก และไฮไลต์ที่ใครๆ รอชม—การละเล่น “ผีโขน” หรือที่คนท้องถิ่นเรียกขานว่า *ผีขน*
ผีขน…ตำนานความเชื่อที่ยังหายใจ
“ผีขน” ของบ้านหลวงแจ้ซ้อน สืบทอดยาวนานกว่า 400 ปี เป็นอัตลักษณ์เด่นที่ลูกหลานยังรักษาไว้ จากความเชื่อโบราณว่า ผู้ใดได้ร่วมเล่นผีขน ชาติหน้าจะมีรูปงาม มีคนรักใคร่ และชีวิตเป็นสิริมงคล
ในอดีต พิธีเริ่มจากการนำชุดผีขนไปประกอบพิธีในป่าช้า มีหมาก 1 คำ พลู 1 ใบ กล้วย 1 ลูก ข้าว 1 ปั้น เป็นเครื่องเชิญดวงวิญญาณ เมื่อเสียงกลองดังขึ้น ผีขนจะออกลีลาร่ายรำ หยอกล้อผู้คนในขบวนแห่ครัวตาน สร้างทั้งเสียงหัวเราะและความตื่นตา
ชุดผีขนทำจากผ้าจีวรเก่าตัดเย็บคลุมทั้งร่าง ชะโลมด้วยน้ำมันเครื่องหรือถ่านให้ดูเก่าเกรอะกรัง ประดับดอกไม้ใบไม้ ส่วนศีรษะใช้ตะกร้าไม้ไผ่หุ้มฝอยมะพร้าว เย็บทับด้วยผ้าเหลือง วาดตา จมูก ปากชัดเจน มีทั้งผีหน้าเดียว สองหน้า และสามหน้า จุดกำเนิดชื่อ “ผีขน” มาจากการติดเส้นผมบนหัวผี ซึ่งในอดีตอาจใช้เส้นผมผู้ล่วงลับ
เมื่อเสร็จพิธี ผู้เล่นต้องนำชุดไปแขวนไว้ในป่าช้า แล้วอาบน้ำขมิ้นส้มป่อยชำระล้าง ป้องกันสิ่งไม่ดีตามความเชื่อ และที่สำคัญ—ผีขนในอดีต “ห้ามเข้าเขตวัด”
จากพิธีศักดิ์สิทธิ์…สู่สีสันแห่งศรัทธา
วันนี้ ผีขนปรับเปลี่ยนตามกาลเวลา ไม่มีการเชิญวิญญาณ ไม่มีพิธีในป่าช้า ผู้เล่นแต่งชุดจากบ้านเพื่อสร้างความสนุกในขบวนแห่ และสามารถเข้าไปในวัดได้อย่างเปิดเผย กลายเป็นสัญลักษณ์แห่งการสืบสานวัฒนธรรมมากกว่าความเชื่อเรื่องภูตผี
ขณะเดียวกัน การแข่งจุดบอกไฟก็เป็นอีกภาพจำสำคัญ เสียงคำรามของไฟพุ่งขึ้นฟ้าเหมือนการประกาศศรัทธาให้กึกก้องไปทั่วแจ้ซ้อน
ใครอยากสัมผัสประเพณีแปดเป็งแบบเข้มข้น ชมขบวนผีขนใกล้ชิด และลุ้นบอกไฟทะยานฟ้า ปีนี้อย่าพลาด!
Comment here